اصفهان‌ :


اصفهان در عهد اشكانيان‌ پايتخت‌ ایران بود و در دوره‌ ساسانيان‌ تحت‌ نفوذ اسپوهران‌ يا اعضاي‌ هفت‌ خانواده ‌بزرگ‌ ايراني‌ قرار داشت‌. بعد از اسلام‌ تا اوايل‌ قرن‌ چهارم‌ تحت‌ سلطه‌ عرب‌ها بود و در زمان‌ منصور خليفه ‌عباسي‌ مورد توجه‌ قرار گرفت‌. در سال‌ ۳۱۹ ه.ق‌ مردآويج‌ زياري‌ اصفهان‌ را به‌ پايتختي‌ برگزيد و در سال‌ ۳۲۷ه.ق‌ ركن‌ الدوله‌ ديلمي‌ نيز اصفهان‌ را به‌ پايتختي‌ انتخاب‌ كرد. اين‌ شهر در سال‌ ۴۴۳ ه. ق‌ به‌ دست‌ طغرل ‌سلجوقي‌ فتح‌ شد. در دوره‌ سلجوقيان‌ عمارات‌، مساجد و كوشك‌هاي‌ متعددي‌ در اصفهان‌ بنا گرديد. در سال ‌۶۳۹ ه.ق‌ تحت‌ سلطه‌ مغول‌ قرارگرفت‌. پس‌ از بازگشت‌ سپاه‌ مغول‌ اين‌ شهر دوباره‌ رونق‌ يافت‌ ولي‌ در تاخت‌ و تاز تيمورلنگ‌ آسيب‌ فراوان‌ ديد. با انتخاب‌ اين‌ شهر در سال‌ ۱۰۰۰ ه.ق‌ به‌ عنوان‌ پايتخت‌ شاه‌عباس‌ صفوي‌، دوران‌ شكوفايي‌ دوباره‌ آن‌ آغاز شد. پس‌ از شاه‌ عباس‌ جانشينان‌ او كاخ‌ و باغ‌هاي‌ سعادت‌آباد و شهرك‌ فرح‌آباد را ايجاد كردند. با سقوط‌ اصفهان‌ بدست‌ محمود افغان‌ و انقراض‌ سلسله‌ صفويه‌، موجبات‌ انحطاط‌ آن‌ فراهم‌ شد، ولي‌ در دوره‌ افشار رونقي‌ دوباره‌ يافت‌. در دوران‌ زنديه‌ و قاجاريه‌ در پي‌ انتقال‌ پايتختي‌ كشور به‌ ترتيب‌ به‌ شيراز و تهران‌ جريان‌ عمران‌ شهر بالنسبه‌ متوقف‌ شد. با حاكم‌ شدن‌ ظل‌السلطان‌ پسر ناصرالدين‌ شاه‌ قاجار در سال‌۱۲۷۶ ه.ق‌ بر اصفهان‌ انحطاط‌ دوباره‌ آن‌ آغاز شد.
در دوره‌ پهلوي‌ توسعه‌ صنعتي‌ شهر و منطقه‌ اصفهان‌ آغاز شد. در طي‌ دو دهه‌ اخير شهر اصفهان‌ توسعه ‌فراواني‌ يافته‌ و نوسازي‌هاي‌ جالب‌ توجهي‌ در آن‌ صورت‌ گرفته‌ است‌ و هم ‌اكنون‌ يكي‌ از شهرهاي‌ سياحتي ‌معروف‌ ايران‌ و جهان‌ است‌.

موقعيت جغرافيايي ،اصفهان
استان‌ اصفهان با مساحتي‌ حدود 105937 كيلومتر مربع‌ در مركز ايران‌ واقع‌ شده‌است‌ و از شمال‌ به‌ استان‌هاي‌ مركزي‌، قم و سمنان و از جنوب‌ به‌ استان‌هاي‌ فارس و كهگيلويه‌ و بويراحمد، ازشرق‌ به‌ استان‌هاي‌ خراسان و يزد و از غرب‌ به‌ استان‌هاي‌ لرستان و چهار محال‌ و بختياري محدود است‌.
شهراصفهان‌ مركز استان‌ است‌. براساس‌ آخرين‌ تقسيمات‌ كشوري‌، شهرستان‌هاي‌ استان‌ اصفهان‌ عبارتند از: اصفهان‌،اردستان‌، برخواروميمه‌، خمين‌ شهر، خوانسار، سميرم‌، شهرضا، فريدن‌، فريدون‌ شهر، فلاورجان‌، كاشان‌،گلپايگان‌، لنجان‌، مباركه‌، نائين‌، نجف‌ آباد و نطنز. در آبانماه‌ 1375، جمعيت‌ استان‌ اصفهان‌ 255/923/3 نفربوده‌ است‌. از اين‌ تعداد 30/74 درصد در نقاط‌ شهري‌ و 67/25 درصد در نقاط‌ روستايي‌ سكونت‌ داشته‌ و بقيه‌غير ساكن‌ بوده‌اند.
آب‌ و هواي‌ استان‌ اصفهان‌ بطور كلي‌ معتدل‌ خشك‌ است‌، حداكثر درجه‌ حرارت‌ آن‌ در گرم‌ترين‌ روزتابستان‌ 6/40 درجه‌ و حداقل‌ درجه‌ حرارت‌ آن‌ در سردترين‌ روز زمستان‌ 6/10 درجه‌ و متوسط‌ درجه‌ حرارت‌سالانه‌ آن‌ 7/16 درجه‌ سانتي‌ گراد ثبت‌ شده‌ است‌. تعداد روزهاي‌ يخبندان‌ استان‌ 76 روز و متوسط‌ ميزان‌بارندگي‌ سالانه‌ آن‌ نيز 9/116 ميلي‌متر گزارش‌ شده‌ است‌. شهر اصفهان از نظر آب‌ و هوا ممتاز و فصول‌ چهارگانه‌منظمي‌ دارد و آغاز و پايان‌ هر فصل‌ آن‌ بخوبي‌ مشهود است‌.
در كتاب‌هاي‌ تاريخي‌، اصفهان‌ را پايگاه‌ سپاهي‌ و دفاعي‌ معرفي‌ كرده‌اند كه‌ با افزايش‌ قلعه‌ها ودژها، امنيت‌ آن‌ نيز براي‌ سكونت‌ و شهرسازي‌ تضمين‌ گرديده‌ است‌. وجود قلاع‌ متعدد تاريخي‌ مانند قلعه‌آتشگاه‌، سارويه‌، تبرك‌،كهن‌دژ، گارددژ و... مؤيد اين‌ نظر است‌. استقرار جلگه‌ اصفهان‌ در ميان‌ بيابان‌ و كوه‌هاي‌خشك‌ مركزي‌ ايران‌ از يك‌ طرف‌، و اهميت‌ و موقعيت‌ ارتباطي‌ خاص‌ آن‌ در مركز فلات‌ پهناور ايران‌ از طرف‌ديگر، تاريخ‌ آن‌ را به‌ قدمت‌ كشور ايران‌، مرتبط‌ كرده‌ است‌.
استان‌ اصفهان از جمله‌ استان‌هايي‌ است‌ كه‌ تركيب‌قومي‌ مختلفي‌ دارد،اكثريت‌ جمعيت‌ استان‌ را فارس زبانها تشكيل‌ مي‌دهند ولي‌ بختياري‌ها، ارمني‌ها، يهودي‌هاو تا حدودي‌ آذري‌ها نيز در قسمت‌هايي‌ از آن‌ اسكان‌ دارند. زبان‌ رايج‌ مردم‌ استان‌، فارسي‌ است‌ و زبانهاي‌اقليت‌هاي‌ ارمني‌، عبري‌ وهمچنين‌ لري‌ نيز رواج‌ دارد.ادبا، شعرا و حكماي‌ صاحب‌ نظري‌ از اين‌ شهر برخاسته‌ ويا در آن‌ زيسته‌اند.
در كتاب‌هاي‌ تاريخي‌، اصفهان‌ را پايگاه‌ سپاهي‌ و دفاعي‌ معرفي‌ كرده‌اند كه‌ با افزايش‌ قلعه‌ها ودژها، امنيت‌ آن‌ نيز براي‌ سكونت‌ و شهرسازي‌ تضمين‌ گرديده‌ است‌. وجود قلاع‌ متعدد تاريخي‌ مانند قلعه‌آتشگاه‌، سارويه‌، تبرك‌،كهن‌دژ، گارددژ و... مؤيد اين‌ نظر است‌. استقرار جلگه‌ اصفهان‌ در ميان‌ بيابان‌ و كوه‌هاي‌خشك‌ مركزي‌ ايران‌ از يك‌ طرف‌، و اهميت‌ و موقعيت‌ ارتباطي‌ خاص‌ آن‌ در مركز فلات‌ پهناور ايران‌ از طرف‌ديگر، تاريخ‌ آن‌ را به‌ قدمت‌ كشور ايران‌، مرتبط‌ كرده‌ است‌.

عمارت‌ عالي‌قاپو:
اين‌ قصر كه‌ «دولتخوانه‌ مباركه‌ نقش‌ جهان‌» و «قصر دولتخوانه‌» نام‌ داشت‌، نمونه‌منحصر به‌ فردي‌ از معماري‌ كاخ‌هاي‌ عهد صفوي‌ است‌. اين‌ بنا به‌ امر شاه‌عباس‌ اول‌ ساخته‌ شده‌ است‌. شاه‌صفوي‌، سفيران‌ و شخصيت‌هاي‌ مهمّي‌ را در اين‌ كاخ‌ به‌ حضور مي‌پذيرفت‌. مينياتورهاي‌ هنرمندانه‌ رضاعباسي‌،نقاش‌ معروف‌ عهد شاه‌عباس‌، نقاشي‌هاي‌ گل‌ و بوته‌، شاخ‌ و برگ‌، اشكال‌ وحوش‌ و طيور و گچ‌ بريهاي‌ زيباي‌ آن‌به‌ شكل‌ انواع‌ جام‌ و صراحي‌ در تاق‌ها و ديوارها تعبيه‌ شده‌ است‌.
گچ‌بريهاي‌ «اتاق‌ صوت‌» با هدف‌ آكوستيك‌طراحي‌ و اجرا شده‌اند تا نغمه‌ها و صداها به‌ طور طبيعي‌ و دلنشين‌ شنيده‌ شوند. شاه‌ صفوي‌ و مهمانان‌ او، ازتالار همين‌ عمارت‌، مناظر بازي‌ چوگان‌، چراغاني‌، آتش‌ بازي‌ها و نمايش‌هاي‌ ميدان‌ نقش‌ جهان‌ را تماشامي‌كرده‌اند.


تالار اشرف:
اين‌ عمارت‌ در درون‌ كاخ‌ سلطنتي‌ جاي‌ دارد و در زمان‌ شاه‌ عباس‌ دوم‌، بطور كامل‌ با چوب‌بست‌ ساخته‌ شده‌ است‌. بام‌ آن‌ مسطح‌ و بر پايه‌هاي‌ بلند ضخيم‌ پوشيده‌ از طلا نهاده‌ شده‌ است‌. اين‌ بنا بمنظورجلوگيري‌ از خطر نابودي‌ حدود نيم‌ قرن‌ پيش‌ بطور كامل‌ مرمت‌ شده‌ است‌.

كاخ‌ چهل‌ ستون‌:
باغ‌ و كاخ‌ چهل‌ ستون‌ كه‌ بالغ‌ بر 67000 متر مربع‌ مساحت‌ دارد، در دوره‌ شاه‌ عباس‌اول‌ احداث‌ شده‌ است‌. در زمان‌ سلطنت‌ شاه‌ عباس‌ دوم‌، تالار آينه‌، تالار هجده‌ ستون‌، دو اتاق‌ بزرگ‌ شمالي‌ وجنوبي‌، ايوان‌هاي‌ طرفين‌ سرسراي‌ پادشاهي‌ و حوض‌ بزرگ‌ مقابل‌ تالار باكليه‌ تزئينات‌ نقاشي‌،آينه‌كاري‌، كاشي‌ كاريهاي‌ ديوارها و سقف‌ها به‌ آن‌ افزوده‌ شده‌ است‌.
قسمت‌هاي‌ جالب‌ و ديدني‌ كاخ‌ چهل‌ ستون‌عبارتند از:
• شيرهاي‌ سنگي‌ چهارگوشه‌ حوض‌ مركزي‌، تالار و ازاره‌هاي‌ مرمري‌ منقش‌ اطراف‌ آن‌.
• تزئينات‌ طلاكاري‌ سرسراي‌ پادشاهي‌ و اتاق‌هاي‌ طرفين‌ تالار آينه‌ و تابلوهاي‌ نقاشي‌ تالار پادشاهي‌ كه‌ تصويرشاهان‌ صفوي‌ بر آن‌ نقش‌ بسته‌ است‌.
• تصوير شاه‌عباس‌ اول‌ با تاج‌ مخصوص‌ و مينياتورهاي‌ اتاق‌ گنجينه‌.
• سردر «مسجد قطبيه‌» و سردرهاي‌ «زاويه‌ درِكوشك‌» و آثاري‌ از مسجد «درب‌ جوباره‌» و «مسجد آقاسي‌» كه‌ برديوارهاي‌ ضلع‌ غربي‌ و جنوبي‌ باغ‌ نصب‌ شده‌ است‌. تالار و ايوان‌ اين‌ كاخ‌ در پنجمين‌ سال‌ سلطنت‌ شاه‌ عباس‌دوم‌ بناشده‌ است‌. انعكاس‌ ستون‌هاي‌ بيست‌گانه‌ تالارهاي‌ چهل‌ ستون‌ در حوض‌ مقابل‌ عمارت‌، مفهوم‌ چهل‌ستون‌ را القاء مي‌كنند.

باغ‌ و كاخ‌ تاريخي‌ فين‌ ، كاشان:
اين‌ باغ‌ در جنوب‌ شهر كاشان و در مجاورت‌ روستاي‌ فين قرار دارد. اين‌ بنا بر روي‌بناهايي‌ از عهد آل‌ بويه‌ ساخته‌ شده‌ است‌. فضاي‌ عمومي‌ آن‌ از لحاظ‌ باغ‌ آرايي‌ و نحوه‌ آبرساني‌ اهميت‌ ويژه‌اي‌دارد. باغ‌ فين‌ به‌ علت‌ قتل‌ اميركبير در حمام‌ كوچك‌ آن‌ (سال‌ 1268 ه.ق‌) اشتهار ملّي‌ يافته‌ است‌.اين‌ باغ‌ از آثاردوره‌ صفويه‌ است‌ و بواسطه‌ آب‌ چشمه‌ سليمانيه‌، صدها سال‌ است‌ كه‌ پابرجا مانده‌ است‌. هم‌ اكنون‌ آب‌ فين‌ به‌حوض‌ «لثه‌گاه‌» مي‌ريزد و پس‌ از عبور از آبگيرها و جدول‌هاي‌ زيباي‌ باغ‌ فين‌، باغات‌ و كشتزارهاي‌ حومه‌ فين‌ راآبياري‌ مي‌كند.
بناهاي‌ اين‌ باغ‌ عبارتند از: سردر ورودي‌، برج‌ و بارو، شتر گلوي‌ صفوي‌، شتر گلوي‌ فتحعلي‌ شاه‌،اتاق‌ شاه‌نشين‌، موزه‌ غرب‌ باغ‌، حمام‌ كوچك‌ و بزرگ‌ و كتابخانه‌ شرق‌ باغ‌.بناي‌ سرپوشيده‌ شتر گلوي‌ شاه‌ عباسي‌ كه‌ در دوطبقه‌ ساخته‌ شده‌ در وسط‌ باغ‌ و در مقابل‌ سردر بزرگ‌ واقع‌شده‌ است‌.

ساخت‌ اين‌ بنا در سال‌ 1226 ه.ق‌ به‌ اتمام‌ رسيد. در داخل‌ اين‌ بنا مناظر نقاشي‌ شده‌ بسيار زيبا وكتيبه‌اي‌ گچي‌ به‌ خط‌ نستعليق‌ ديده‌ مي‌شود. در اين‌ باغ‌ شاه‌ صفي‌، شاه‌ سليمان‌، شاه‌طهماسب‌، شاه‌ عباس‌، كريم‌خان‌ زند و فتحعلي‌ شاه‌ بناهايي‌ را مرمت‌ يا اضافه‌ كرده‌اند. تمامي‌ در و پيكر و اشياء داخل‌ اين‌ بنا در آغاز انقلاب‌مشروطيت‌ به‌ غارت‌ رفت‌.

 

شهر زیر زمینی نوش آباد کاشان :
آنچه به عنوان شهرهای زیر زمینی در جهان معروف هستند در واقع ساختارهای متراکم و پیچیده و گسترده ای چون دالان های باریک تو در تو و اتاق هایی با ابعاد کوچک است . در بعضی از این شهرها علاوه بر موارد فوق معبد و محل تدفین در دل زمین ایجاد شده است. شهرهای زیر زمینی که جنبه ی پناهگاهی دارند به دو شکل ایجاد شده اند یا در بیرون از شهرها و در دل تپه های طبیعی و یا در زیر شهرهای مسکونی تا عمق حتی 50 متری از سطح زمین ایجاد شده اند. فلسفه وجودی این شهر ها ، ضعف امکانات دفاعی چون قرار گرفتن در یک موقعیت طبیعی خاص ( دشت) ، نبود برج و بارویی محکم ، تعداد کم جمعیت و زندگی کشاورزی بوده است . وسعت این شهر ها در زیر زمین به علت حفاظت از جان و مال در مواقع نا امنی زیاد بوده و دو سطح افقی و عمودی گسترش یافته اند.
شهر زیر زمینی نوش آباد شهری سه طبقه است که طبقه ی اول آن در عمق سه متری و طبقه سوم آن در عمق 16 متری از سطح زمین ساخته شده است . تمام فضاهای آن به وسیله حفاری ظریف و دقیق در زیر زمین ایجاد شده و شامل دالانئ هایی با ارتفاع 180 و در برخی نقاط 90 سانتی متر با عرض های متفاوت که در دو طرف آنها اتقهایی با ابعاد مختلف ایجاد شده است که انتهای راهروها با چاکهایی به طبقه راهرو بعدی منتقل می شود. این شهر زیرزمینی در محل به «اویی» معروف است . اویی همان آهای در لهجه کاشانی است. هنگام کندن شهر زیر زمینی وقتی سطلی را پر از خاک می شده مقنی می گفته « اوی» و از آنجا که مسیر طولانی بوده شاگرد به محض شنیدن اوی سطل خاک را بالا می کشیده است که این وجه تسمیه توسط کارشناسان تاریخ و مردم شناسان مطالعه و تدوین شده است.

دو عامل را در ساخت شهر زیرزمینی دخیل می دانند : اول اینکه بر اساس مدارک تاریخی منطقه کاشان و شهرهای اطراف آن از دیرباز مورد حمله و یورش اقوام مختلفی قرار گرفته به طوری که از آن به عنوان یک منطقه ناامن یاد شده و به همین علت ساکنان نوش آباد برای حفاظت از جان خود و در امان بودن از حملات و یورش سلسله ساجوقیه و مغول ها این شهر را بزرگ ساخته اند . علت دوم گرمای زیاد شهر نوش آباد است که باعث ساخت چنین شهری شده و مردم تابستانها از گرمای زیاد فرار کرده و به طبقات زیرین منازل خود می رفته اند که البته عامل اول در ساخت چنین شهری موثق تر است و ممکن است در دوره های بعدی جهت زندگی تابستانه استفاده شده باشد .
طبقات این شهر به وسیله ی کانال های عمودی و افقی به هم مرتبط می شوند و در کنار این کانال ها ( عمودی ) سنگهای بزرگ شبیه سنگ آسیاب وجود دارد که به هنگام پناه بردن به طبقات پایین تر دهانه این کانال یا چاه ها با این سنگ بسته می شد.
سیستم تهویه شهر زیر زمینی نوش آباد از طریق کانالهایی بوده که در طبقه اول رو به سطح زمین ایجاد شده اند. چاه های مرتبط طبقات ، علاوه بر عملکرد عبور و مرور باعث جریان یافتن هوا در طبقات پایین تر می شده است . این عمل در مورد چاه های قنات نیز مصداق دارد . روشنایی این فضاها توسط پیه سوزهای سفالی بوده و روغن آنها احتمالا از دو عصار خانه تاریخی موجود در نوش آباد تهیه می شده است . در واقع نا امنی و پناه گرفتن در زیرزمین آب مصرفی اهالی از پایاب ها و قنات تأمین می شده است.
علاوه بر پایاب ها مسیراویی ها به گو نه ای بوده که در بعضی از قسمت ها به مسیر قنات مرتبط می شد. در این بخش فضاهای متعدد از طبقات بالا و پایین توسط یک ورودی به قنات راه می یافت . مسیر دسترسی به آب پایاب یا قنات از طریق پله های ایجاد شده در دل زمین است. با توجه به خصوصیات بارز معماری زیرزمینی باید گفت که به وجود آورندگان این معماری ، مقنی هایی بودند که علاوه بر مهارت در کار کندن ، آگاه به مسیر قنات ها در زیر شهر بوده اند.
شواهد باستان شناسی مشخص می کند که این شهر زیر زمینی از 100 سال گذشته تا کنون بلااستفاده باقی مانده است و به همین علت در این سال ها فاضلاب منازل بخش هایی از این اثر تاریخی را تخریب کرده است و از طرف دیگر سیل نوش آباد وارد این مجموعه شده و تا ارتفاعی از آن با رسوبات سیل پر شده است.البته باستان شناسان بعد از سه فصل موفقیت آمیز بالاخره توانستند دو نقطه از شهر زیرزمینی را بازگشایی نمایند.فضای نخست حدودا 200 متر در ضلع شرقی و فضای دوم در مرکز شهر است که به طول 400 متر آزادسازی و معابر هر دو فضا نیز با حفر تونل بازگشایی شده و اکنون آماده بازدید هستند.
باستان شناسان در فصل نخست کاوش خود توانستند قطعات سفالین و دو پی سوز را که برای روشن کردن فضاها بوده کشف کنند.سفال های دو پی سوز را که برای روشن کردن فضاها بوده کشف کنند. سفال های یافت شده مربوط به دوره باستانی تا دوران اسلامی و صفویه است . بررسی ها نشان می دهد که این اثر تاریخی در دوره ساسسانی کنده شده و استفاده از آن در دوران اسلامی گسترش یافته و تا دوره صفویه هم الحاقی داشته است. تاکنون در محوطه های باستانی کشور معماری دست کن با این وسعت و عظمت یافت نشده است و از آثار مشابه می توان از غار رییس نیاسر نام برد که در دوره اشکانیان کنده شده و فقط 1200 متر طول آن می باشد . با این تفاوت که از درون غار رییس باید خمیده و گاهی خزیده عبور کرد اما در شهر زیرزمینی افراد با قد متوسط به راحتی می توانند تردد نمایند . این سازه معماری می تواند در سطح جهان منحصر به فرد باشد و مورد توجه بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی قرار گیرد . کارشناسان معتقدند برای انجام فعالیتهای آینده باستان شناسان و همچنین تبدیل این شهر زیرزمینی به یک گردشگاه و مکان توریستی ، باید برای جلوگیری از نشت فاضلاب اقداماتی انجام گیرد.

 

كاخ‌ هشت‌ بهشت‌ اصفهان:
عمارت‌ تاريخي‌ هشت‌ بهشت‌ در دوره‌ شاه‌ سليمان‌ صفوي‌ بناشده‌ است‌. در حال‌حاضر از باغ‌ وسيع‌ هشت‌ بهشت‌ وسعت‌ اندكي‌ باقي‌ مانده‌ است‌. كاشي‌ كاريهايي‌ كه‌ انواع‌ حيوانات‌ پرنده‌، درنده‌و خزنده‌ برروي‌ آن‌ نقش‌ بسته‌، از آثاراين‌ كاخ‌ بشمار مي‌آيند.


پل‌ الله وردي‌ خان (سی و سه پل)‌ ، اصفهان:
اين‌ پل‌ كه‌ در حدود 300 متر طول‌ و 14 متر عرض‌ دارد، به‌ هزينه‌ و نظارت‌ سردارمعروف‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ صفوي‌ بنام‌ الله وردي‌خان‌ در سال‌ 1005 هجري‌ قمري‌ بناشده‌ است‌. در دوره‌ صفويه‌،مراسم‌ جشن‌ آبريزان‌ يا آبپاشان‌ ارامنه‌ در كنار اين‌ پل‌ صورت‌ مي‌گرفت‌. ارامنه‌ جلفا، مراسم‌ «خاج‌ شويان‌» را نيزدر محدوده‌ همين‌ پل‌ برگزار مي‌كرده‌اند. پل‌ مزبور يكي‌ از شاهكارهاي‌ معماري‌ و پل‌ سازي‌ ايران‌ و جهان‌محسوب‌ مي‌شود.


سایر کاروان سراها:
كاروانسراهاي‌ شيخ‌ عليخان‌، جارچي‌ باشي‌، تيمچه‌ جهانگير، سراي‌ سفيد، ميرزاكوچك‌،ميراسماعيل‌ و خوانساري‌ها در بازار اصفهان‌ و كاروانسراهاي‌ مرنجاب‌، امين‌ الدوله‌، گمرك‌، موته‌ و گبرآباد دركاشان‌ و كاروانسراي‌ بازار زواره‌ در زواره‌، كاروانسراي‌ بهجت‌ آباد در جاده‌ اصفهان - نطنز، كاروانسراي‌ چهاربرج‌در جاده‌ اصفهان - كاشان‌، كاروانسراي‌ گز در 18 كيلومتري‌ شمال‌ اصفهان‌، كاروانسراي‌ بهرام‌ در جاده‌ اصفهان -تهران‌، كاروانسراي‌ مادر شاه‌ در شمال‌ اصفهان‌، كاروانسراهاي‌ تقي‌ آباد، گلگون‌ آباد، ياغميش‌ و خرگوش‌ در جاده‌اصفهان‌ و كاروانسراي‌ دمبي‌ در .... از جمله‌ ديگر كاروانسراهاي‌ شهرهاي‌ استان‌ اصفهان‌ مي‌باشند.


مناره‌ مسجد علي‌ ، اصفهان:
اين‌ مناره‌ كه‌ در مجاورت‌ مسجد علي‌ در ميدان‌ قديم‌ اصفهان واقع‌ شده‌، كتيبه‌هايي‌ به‌خط‌ كوفي‌ دارد و خطوط‌ و تزئينات‌ آن‌ از آجر است‌. تاريخ‌ بناي‌ آن‌ قرن‌ ششم‌ هجري‌ است‌.

مناره‌ باغ‌ قوشخانه‌ ، اصفهان
اين‌ مناره‌ در شمال‌ محله‌ جوباره‌ واقع‌ شده‌ و از بناهاي‌ قرن‌ هشتم‌ هجري‌ است‌ كه‌تزئينات‌ كاشي‌ كاري‌ زيبائي‌ دارد. وجه‌ تسميه‌ اين‌ بنا به‌ قوشخانه‌، به‌ مناسبت‌ مجاورت‌ آن‌ با يكي‌ از باغ‌هاي‌سلطنتي‌ دوره‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ صفوي‌ است‌ كه‌ گويا بازهاي‌ شكاري‌ پادشاهان‌ صفوي‌ در اين‌ باغ‌ نگهداري‌مي‌شده‌اند.


گنبد باز ، نطنز
اين‌ گنبد كه‌ در جنوب‌ غربي‌ شهر نطنز واقع‌ شده‌ برتختگاه‌ دايره‌ مانندي‌ از سنگ‌ لاشه‌ با قطرتقريبي‌ 5/10 متر و بلندي‌ 8/0 تا 3 متر، بر فراز يكي‌ از رشته‌ كوهای‌ كركس به‌ صورت‌ هشت‌ ضلعي‌ بناگرديده‌ است‌. ابعاد هر يك‌ از اضلاع‌ هشت‌ ضلعي‌ آن‌ 34/3 و قطر پي‌ آن‌ 80/1 متر است‌. اين‌ بنا يكي‌ ازشاهكارهاي‌ هنر معماري‌ ايران‌ است‌ كه‌ از آجر و ملاط‌ گچ‌ ساخته‌ شده‌ است‌.


مناره‌ چهل‌ دختر، اصفهان
يكي‌ از آثار جالب‌ دوره‌ سلجوقي‌ اصفهان مناره‌ چهل‌ دختر است‌ كه‌ با تزئينات‌ آجري‌و كتيبه‌هاي‌ كوفي‌ آراسته‌ شده‌ است‌. اين‌ مناره‌ را «ابوالفتح‌ نهوجي‌» در سال‌ 501 هجري‌ مقارن‌ باسومين‌ سال‌پادشاهي‌ سلطان‌ محمد بن‌ ملكشاه‌ سلجوقي‌ بناكرده‌ است‌.
مناره‌ گلدسته‌ ، اصفهان
اين‌ مناره‌ در محله‌ دردشت‌ اصفهان واقع‌ شده‌ و در دوره‌ دوم‌ عهد سلجوقي‌ ساخته‌ شده‌است‌. قطر مناره‌ 22/2 متر، ضخامت‌ ديواره‌ آن‌ 21 سانتي‌ متر و قطر ستون‌ مدور مركزي‌ آن‌ 54 سانتي‌ متر است‌.ساختمان‌ اين‌ بنا از آجر و بناي‌ خارجي‌ آن‌ از آجر تراشيده‌ شده‌ است‌. نام‌ اين‌ مناره‌ از گلدسته‌اي‌ كه‌ بعدها بر روي‌ميله‌ فروريخته‌ مناره‌ اوليه‌ ساخته‌اند، گرفته‌ شده‌ است‌.


منار جنبان‌ ، اصفهان
اين‌ بنا مشتمل‌ بر يك‌ بقعه‌ و دو مناره‌ است‌ كه‌ بر روي‌ قبر «عمو عبدالله» از زاهدان‌ وصلحاي‌ معروف‌ قرن‌ هشتم‌ هجري‌ بنا شده‌ است‌، سنگ‌ قبر آن‌ تاريخ‌ سال‌ 716 هجري‌ قمري‌، مقارن‌ اواخرسلطنت‌ «اولجايتو» ايلخان‌ مغول‌ را نشان‌ مي‌دهد. نكته‌ جالب‌ توجه‌ در اين‌ بناي‌ تاريخي‌ آن‌ است‌ كه‌ با حركت‌دادن‌ يك‌ مناره‌، نه‌ تنها مناره‌ ديگر به‌ حركت‌ در مي‌آيد، بلكه‌ تمامي‌ اين‌ ساختمان‌ مرتعش‌ مي‌شود.


مناره‌ غار ، اصفهان
اين‌ مناره‌، ميله‌اي‌ است‌ مدور و منفرد كه‌ با آجر ساخته‌ شده‌ و بر پايه‌اي‌ هشت‌ ضلعي‌ بنا شده‌است‌. پي‌ سنگي‌ مناره‌، ملاط‌ تردي‌ دارد كه‌ از ماسه‌، شن‌، آهك‌ و خاكستر ساخته‌ شده‌ است‌. پايه‌ مناره‌ 8/4 متربلندي‌، قطر ميله‌ مناره‌ در قسمت‌ پائين‌، 5/5 متر، و در قله‌ 7/4 متر است‌، ضخامت‌ ديواره‌ آن‌ نيز 74 سانتي‌متر وارتفاع‌ پايه‌ و ميله‌ مناره‌، 21 متر است‌. اين‌ بنا در سال‌ 555 ه.ق‌ ساخته‌ شده‌ است‌.


آرامگاه‌ بابا ركن‌ الدين‌ ، اصفهان
اين‌ آرامگاه‌ در قبرستان‌ تخت‌ پولاد در ضلع‌ جنوبي‌ زاينده‌ رود واقع‌ شده‌ است‌.ساختمان‌ زيباي‌ بابا ركن‌ الدين‌ به‌ شكل‌ هرم‌ دوازده‌ ترك‌ است‌ و بناي‌ فعلي‌ آن‌ به‌ فرمان‌ شاه‌ عباس‌ به‌ اتمام‌رسيده‌ است‌. نماي‌ خارجي‌ بنا و سردر آن‌ كاشي‌ كاري‌ شده‌ است‌. قاعده‌ گنبد، مخمس‌ متساوي‌ الاضلاع‌ است‌ و پنج‌ ايوان‌ مشابه‌ بر گرداگرد محوطه‌ زير گنبد ساخته‌ شده‌ است‌. آرامگاه‌ باباركن‌ الدين‌ در داخل‌ يكي‌ از ايوان‌هاواقع‌ شده‌ كه‌ بر روي‌ آن‌ قطعه‌ سنگ‌ مرمري‌ به‌ طول‌ بيش‌ از 2 و عرض‌ 16/1 متر قرار دارد. قطعه‌ سنگ‌ مرمري‌ديگري‌ به‌ طول‌ 163 و عرض‌ 89 سانتي‌ متر، بطور عمودي‌ در كنار آن‌ نصب‌ شده‌ است‌. اين‌ آرامگاه‌ از آثار دوران‌صفوي‌ است‌ و در سال‌ 1200 ه.ق‌ تعمير شده‌ است‌.


آرامگاه‌ فيض‌ كاشاني‌ ، كاشان
آرامگاه‌ ملا محمد حسن‌ فيض‌ كاشاني‌ در سمت‌ غربي‌ شهر كاشان و در حوالي‌دروازه‌ فين‌، مجاور قبرستان‌ بزرگ‌ شهر واقع‌ شده‌ است‌. قبر فيض‌ تا اواخر قرن‌ گذشته‌، بر حسب‌ وصيت‌ او فاقدهر گونه‌ بنايي‌ بود. بناي‌ فعلي‌ آرامگاه‌، از آثار فرهاد ميرزا معتمد الدوله‌، فرزند عباس‌ ميرزا نايب‌ السلطنه‌ است‌.


آرامگاه‌ مجلسي‌ ، اصفهان
اين‌ آرامگاه‌ در گوشه‌ شمال‌ غربي‌ مسجد جامع‌ اصفهان واقع‌ شده‌ است‌. در اين‌ آرامگاه‌غير از ملامحمد تقي‌ مجلسي‌، چند تن‌ از علماي‌ شيعه‌ از جمله‌ فرزند وي‌ ملاباقر مجلسي‌ نيز به‌ خاك‌ سپرده‌شده‌اند. ازاره‌ بقعه‌ داراي‌ كاشي‌كاري‌ و بدنه‌ آن‌ داراي‌ تزئينات‌ نقاشي‌ و آينه‌ كاري‌ است‌. در داخل‌ آينه‌ كاريها، دوتصوير قلمي‌ از ملا محمد باقر مجلسي‌ مشاهده‌ مي‌شود. سر در قديمي‌ آرامگاه‌ با مقرنس‌هاي‌ گچي‌ تزئين‌ شده‌ ودر كنار سردر مزبور سقاخانه‌اي‌ با كتيبه‌اي‌ به‌ تاريخ‌ 1093 ه. ق‌ قراردارد.


آرامگاه‌ محتشم‌ كاشاني‌ ، كاشان
كمال‌ الدين‌ سيد علي‌ بن‌ خواجه‌ مير احمد كاشاني‌ متخلص‌ به‌ محتشم‌، ازشاعران‌ اوايل‌ عهد صفوي‌ است‌. آرامگاه‌ وي‌ در كوي‌ محتشم‌ كاشان واقع‌ شده‌ است‌. گنبد بقعه‌ كوچك‌ وي‌كاشي‌كاري‌ شده‌ و سقف‌ بقعه‌ نيز با نقاشي‌هاي‌ زيبايي‌ تزئين‌ شده‌ است‌. بر ديوارهاي‌ چهار جانب‌ بقعه‌، هفت‌ بندمراثي‌ محتشم‌ به‌ خط‌ نستعليق‌ سفيد برزمينه‌اي‌ سرمه‌اي‌ نوشته‌ و نقاشي‌ شده‌ است‌.


آرامگاه‌ پير بكران‌ ، اصفهان
اين‌ آرامگاه‌ در روستاي‌ پير بكران‌ اصفهان واقع‌ شده‌ و مشتمل‌ بر سه‌ قسمت‌ رواق‌،صحن‌ و سقف‌ بلند است‌ كه‌ ايوانچه‌هايي‌ در اطراف‌ دارد. پوشش‌ تاق‌ ايوان‌ با خطوط‌ كوفي‌ و بنايي‌ و شاخ‌ وبرگ‌ و بوته‌هاي‌ گچ‌ بري‌ تزئين‌ شده‌ است‌. آرامگاه‌ پيربكران‌ در ضلع‌ شمالي‌ بقعه‌ و متصل‌ به‌ اتاقي‌ كه‌ محل‌تدريس‌ و عبادت‌ پيربكران‌ بود، قرار دارد. صحن‌ محصور و سقف‌ آرامگاه‌ از جانب‌ شمال‌، شرق‌ و غرب‌ مسدوداست‌ و تنها از قسمت‌ جنوب‌ با خارج‌ ارتباط‌ دارد. مقبره‌ محمد بكران‌ بوسيله‌ مدخلي‌ به‌ داخل‌ بقعه‌ مربوط‌ مي‌شود. داخل‌ و خارج‌ آرامگاه‌ با تزئينات‌ كاشي‌ كاري‌ و گچ‌ بري‌ مزين‌ شده‌ است‌. ديوار حدفاصل‌ آرامگاه‌ وصحن‌ بقعه‌ مشبك‌ است‌ و در اطراف‌ اين‌ ديواره‌، كتيبه‌هايي‌ به‌ خط‌ كوفي‌ شامل‌ سوره‌ فاتحه‌ و آياتي‌ از سوره‌«يس‌» نگاشته‌ شده‌ است‌. اين‌ آرامگاه‌ در سال‌ 703 ه.ق‌ ساخته‌ شده‌ است‌.


آرامگاه‌ سهراب‌ سپهري‌ ، مشهد اردهال‌ ، کاشان
سهراب‌ سپهري‌، شاعر عارف‌ مشرب‌ و طبيعت‌ گراي‌ معاصر در روستاي‌مشهد اردهال‌ كاشان به‌ خاك‌ سپرده‌ شده‌ است‌. اين‌ شاعر معاصر نوعي‌ رمانتيسم‌ زلال‌ توأم‌ با دل‌ آزردگي‌ ازمحيط‌ را در اشعارش‌ منعكس‌ كرده‌ است‌.


آرامگاه‌ صائب‌ تبريزي‌ ، اصفهان
پيكر اين‌ شاعر بلند پايه‌ سبك‌ هندي‌ را در باغ‌ تكيه‌ به‌ خاك‌ سپرده‌اند. اين‌آرامگاه‌، از معماري‌ دوران‌ صفويه‌ الهام‌ گرفته‌ و به‌ صورت‌ ايوان‌ زيبايي‌ است‌ به‌ طول‌ 20/14 و عرض‌ 6 و ارتفاع‌8 متر كه‌ حدود 2 متر از سطح‌ باغ‌ بلندتر ساخته‌ شده‌ و ده‌ پله‌ سنگي‌ سراسري‌ دارد. بر روي‌ سر ستون‌هاقوس‌هاي‌ جناغي‌ قرار گرفته‌ و زير سقف‌ با طرح‌ شطرنجي‌ آيينه‌ كاري‌ شده‌ است‌. جبهه‌ شرقي‌ و غربي‌ ايوان‌ دودهنه‌، يك‌ ستون‌ و دو قوس‌ دارد. سنگ‌ مزار صائب‌ از يك‌ قطعه‌ سنگ‌ مرمر يكپارچه‌ يزدي‌ است‌ كه‌ سنگ‌ مزارقديمي‌ را در وسط‌ آن‌ جاسازي‌ كرده‌اند. در برابر ايوان‌ آرامگاه‌ حوض‌ و آبنماي‌ بزرگي‌ شبيه‌ حوض‌ عمارت‌ چهل‌ستون‌ ايجاد كرده‌اند. در بالاي‌ قبر صائب‌ يك‌ بيت‌ از اشعار وي‌ حك‌ شده‌است‌.


مدرسه‌ آقابزرگ‌ ، كاشان‌ ، اصفهان
در بناي‌ مدرسه‌ چهار ايواني‌ آقابزرگ‌ كاشان‌، گنبدي‌ زيبا همراه‌ با دو مناره‌كاشي‌ كاري‌ شده‌، صحن‌، فضاي‌ سبز و حجره‌هايي‌ كه‌ يك‌ طبقه‌ پايين‌ترند به‌ طرز جالبي‌ خود نمايي‌ مي‌كنند. درطبقه‌ پايين‌، حجره‌هاي‌ طلاب‌ و شبستان‌ دلباز تابستاني‌ قرار گرفته‌ است‌. گنبد اين‌ مدرسه‌ روي‌ زمينه‌ هشت‌وجهي‌ ساخته‌ شده‌ و دو پوسته‌ دارد: يكي‌ گنبد زيرين‌ كه‌ بار و سنگيني‌ سقف‌ را به‌ جرزها منتقل‌ مي‌كند وديگري‌ گنبدي‌ است‌ كه‌ بر روي‌ گنبدزيرين‌ بمنظور بزرگ‌ جلوه‌ دادن‌ ظاهر و حفاظت‌ از پوشش‌ زيرين‌ ساخته‌شده‌ است‌. كاربندي‌هاي‌ ظريف‌، نورگيرهاي‌ آجري‌ بالاي‌ گنبد، آيات‌ الهي‌ منقوش‌ دورتادور بدنه‌ گنبد، ارتباطات‌هماهنگ‌ و تنگاتنگي‌ بين‌ فضاهاي‌ گوناگون‌، شبستان‌ غربي‌، حياط‌ مركزي‌، حجره‌ها و... برقرار كرده‌اند.
سقف‌شبستان‌ غربي‌ و شبستان‌ زمستاني‌، گچي‌ است‌ و با نقوش‌ ساده‌ و بي‌ آلايش‌ زينت‌ يافته‌اند. كنار آن‌ كتابخانه‌مدرسه‌ قراردارد. پشت‌ بام‌ اين‌ مدرسه‌ ريتم‌ صحيح‌ و تركيب‌ موزوني‌ دارد. ايوان‌هاي‌ شرقي‌ و غربي‌ با پشت‌بندهاي‌ تكرار شده‌ و كاشي‌ كاري‌ زيباي‌ آن‌، يادآور جهات‌ اربعه‌ و اهميت‌ آن‌ در فرهنگ‌ اين‌ مرز و بوم‌ است‌.مقبره‌ متوليان‌ پيشين‌ مدرسه‌ در ايوان‌ غربي‌ قرار دارند. اين‌ مدرسه‌ در سال‌ 1268 ه.ق‌ ساخته‌ شده‌ است‌.

مدرسه‌ چهار باغ‌ (مدرسه‌ سلطاني‌) ، اصفهان
اين‌ مدرسه‌ به‌ منظور تدريس‌ و تعليم‌ طلاب‌ علوم‌ ديني‌، در اواخرحكومت‌ شاه‌ سلطان‌ حسين‌ صفوي‌ (1126 - 1116 ه.ق‌) ساخته‌ شده‌ است‌. گنبد مدرسه‌ چهار باغ‌ كه‌ با كاشي‌كاريهاي‌ زيبا و درِ مجلل‌ آن‌ باطلا و نقره‌ تزئين‌ شده‌، از لحاظ‌ زرگري‌، طلاكاري‌، طراحي‌ و قلمزني‌ شاهكاري‌ ازصنايع‌ هنري‌ كم‌ نظير گنبدسازي‌ است‌.


مدرسه‌ ملاعبدالله‌ ، اصفهان
اين‌ مدرسه‌ در بازار اصفهان واقع‌ شده‌ و محل‌ اقامه‌ نماز و تدريس‌ «ملا عبدالله‌شوشتري‌»، از روحانيون‌ مشهور دوره‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ بوده‌ است‌. در اطراف‌ آن‌، دو طبقه‌ ساختمان‌ با حجره‌هايي‌بنا شده‌ كه‌ پشت‌ بغل‌هاي‌ آن‌ با كاشي‌ كاري‌ معرق‌ تزئين‌ شده‌ است‌.

کبوترخانه ها، اصفهان
كبوتر خانه‌ها يا برج‌هاي‌ كبوتر در بسياري‌ از مناطق‌ كشاورزي‌ اصفهان به‌ منظور جمع‌ آوري‌فضولات‌ كبوترها، همانند يك‌ برج‌ يا چند برج‌ مدور يا مكعب‌، ساخته‌ شده‌اند. برفراز استوانه‌ بلند اين‌ برجها،گنبدهايي‌ موسوم‌ به‌ «فلفل‌ دان‌» با سوراخ‌هايي‌ در بدنه‌ ساخته‌ شد. كه‌ موجب‌ سهولت‌ ورود و خروج‌ كبوتران‌ به‌داخل‌ برج‌ مي‌شود. ديوارهاي‌ داخلي‌ هر كبوتر خانه‌ مملو از لانه‌هاي‌ بسياري‌ است‌ كه‌ در اندازه‌هاي‌ همگون‌،براي‌ نشستن‌ و استراحت‌ كبوتران‌ تعبيه‌ شده‌اند. بمنظور ممانعت‌ از صعود مارها به‌ بالاي‌ برج‌، يك‌ رشته‌نوارگچي‌ به‌ دور هر برج‌ كشيده‌ شده‌ است‌. كبوتر خانه‌ها با استفاده‌ از فن‌ معماري‌ ايراني‌ به‌ گونه‌ شگفت‌ انگيزي‌ ازگِل‌، خشت‌ خام‌ و گچ‌ و آجر ساخته‌ شده‌اند. در حال‌ حاضر بيش‌ از 100 كبوترخانه‌ در گوشه‌ و كنار استان‌اصفهان‌ وجود دارد و مورد استفاده‌ كشاورزان‌ و باغداران‌ قرار مي‌گيرد.


ميدان نقش جهان ، اصفهان
اين‌ ميدان‌ در دوره‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ بنا شده‌ و طول‌ آن‌ از شمال‌ به‌ جنوب‌ بالغ‌ بر 500 متر وعرض‌ آن‌ نيز حدود 165 متر است‌. در اطراف‌ اين‌ ميدان‌، مسجد عباسي‌، مسجد شيخ‌ لطف‌ الله، عمارت‌ عالي‌قاپو و سردر قيصريه‌ قرار گرفته‌ است‌. اين‌ ميدان‌ در دوره‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ و جانشينان‌ او محل‌ برگزاري‌ جشن‌ها،بازي‌ چوگان‌، رژه‌ قشون‌، و محل‌ نمايش‌هاي‌ مختلف‌ بوده‌ است‌. دو دروازه‌ سنگي‌ چوگان‌ در شمال‌ و جنوب‌ اين‌ميدان‌ تعبيه‌ شده‌است‌.


بازار اصفهان ، اصفهان
بازار اصفهان‌ در دوره‌ صفوي‌ ساخته‌ شده‌ و از سردر قيصريه‌ تا سردر مسجد جامع‌ امتداد دارد. اين‌بازار را به‌ مناسبت‌ مجاورت‌ با گنبد نظام‌ الملك‌ و مسجد جامع‌ «بازار نظاميه‌» يا «نظام‌ الملكي‌» نيز گفته‌اند.


بازار کاشان ، کاشان
يكي‌ از ابنيه‌ مهم‌ و جالب‌ توجه‌ كاشان‌، بازار بزرگ‌ و قديمي‌ آن‌ است‌. بناي‌ اوليه‌ اين‌ بازار را به‌ قرن‌هفتم‌ هجري‌ قمري‌ نسبت‌ مي‌دهند. بازار كاشان‌ خيلي‌ زيباست‌ و با اتاق‌هايي‌ حيرت‌انگيز پوشيده‌ شده‌ است‌. درمجموعه‌ اين‌ بازار، ده‌ها كاروانسرا، تيمچه‌، آب‌ انبار و... وجود دارد.


پل‌ خواجو (شاهي‌) ، اصفهان
پل‌ خواجو كه‌ از اواخر دوره‌ تيموري‌ شالوده‌هايي‌ داشت‌، به‌ امر شاه‌ عباس‌ دوم‌، درسال‌ 1060 هجري‌ قمري‌ به‌ صورت‌ امروزي‌ ساخته‌ شد. تزئينات‌ كاشي‌ كاري‌ و نقاشي‌ غرفه‌هاي‌ اين‌ پل‌، ازقسمت‌هاي‌ جالب‌ توجه‌ و ديدني‌ آن‌ است‌. در وسط‌ اين‌ پل‌ ساختمان‌ بيگلربيگي‌،بمنظور اقامت‌ موقتي‌ شاه‌صفوي‌ و خانواده‌اش‌، بنا شده‌ است‌. نام‌ پل‌خواجو، تحريف‌ كلمه‌ «خواجه‌» است‌ كه‌ به‌ مناسبت‌ لقب‌ بزرگان‌ وخواجه‌هاي‌ عصر صفوي‌ نام‌ گذاري‌ شده‌ است‌.
آتشگاه‌ كوه‌ سنگي‌ ، اصفهان
آتشگاه‌ كوه‌ سنگي‌ كهن‌ترين‌ ميراث‌ باقي‌ مانده‌ تاريخي‌ اصفهان است‌ كه‌ در فاصله‌اي‌نسبتاً اندكي‌ از زاينده‌ رود استقرار يافته‌ است‌. و تنها بر جستگي‌ مشخص‌ و قابل‌ توجه‌ دشت‌ غربي‌ اصفهان‌محسوب‌ مي‌شود. در بالاي‌ كوه‌ سنگي‌، يك‌ آتشدان‌ بزرگ‌ و مدور خشتي‌ با دريچه‌هاي‌ متعدد وجود دارد كه‌جايگاه‌ افروختن‌ آتش‌ در مرتفع‌ترين‌ نقطه‌ كوه‌ و قابل‌ رويت‌ از دورترين‌ نقاط‌ بوده‌ است‌. ديوارهاي‌ آتشگاه‌ نوعي‌سكوسازي‌ است‌ كه‌ به‌ تدريج‌ از پايين‌ شروع‌ شده‌ و در قسمت‌ فوقاني‌ كوه‌ به‌ صورت‌ سطوح‌ نسبتاً وسيعي‌ براي‌ايجاد بنا و ساير فعاليت‌ها مورد استفاده‌ واقع‌ شده‌ است‌.


آتشدان‌ سنگي‌ ، سميرم
اين‌ آتشدان‌ به‌ دوره‌ هخامنشيان‌ و ساسانيان‌ مربوط‌ است‌ ولي‌ سر ستون‌ آن‌ به‌ دوره‌ ساساني‌ تعلق‌دارد كه‌ نقش‌ خسرو پرويز بر روي‌ آنها حك‌ شده‌ است‌. يكي‌ از سرستون‌ها سالم‌ است‌ و ديگري‌ اندكي‌ شكستگي‌دارد.


آتشكده‌ ساساني‌ ، نطنز
اين‌ آتشكده‌ در حوالي‌ مسجد نطنز در ميان‌ سكويي‌ به‌ ارتفاع‌ 2 متر از سطح‌ زمين‌ واقع‌شده‌ است‌. دو تاقچه‌ از چهار تاقچه‌ آن‌ كه‌ سطح‌ بنا را به‌ تاق‌ بالاي‌ گنبد سنگي‌ وصل‌ مي‌كرده‌ نيز باقي‌ مانده‌ است‌.اصل‌ بنا را با سنگ‌ لاشه‌ كه‌ روي‌ آن‌ گچ‌ اندود شده‌، احداث‌ كرده‌اند.


كليساي‌ بيت‌ اللحم‌ ، جلفا ،اصفهان
اين‌ كليسا در ميدان‌ جلفا واقع‌ شده‌ است‌ و ساختمان‌ آنرا يكي‌ از ارامنه‌ نيكوكار آن‌ دوره‌بنام‌ خواجه‌ پطرس‌ ولي‌ جانيان‌ احداث‌ كرده‌ است‌. تصوير او در ديوار كليسا جاي‌ داده‌ شده‌ است‌.


كليساي‌ گيورك‌ ، جلفا ، اصفهان
اين‌ كليسا يكي‌ ديگر از كليساهاي‌ جالب‌ و ديدني‌ ارامنه‌ جلفاست‌ كه‌ به‌ كليساي‌ غريب‌مشهور است‌. در اين‌ كليسا، قطعات‌ بزرگ‌ سنگ‌هاي‌ مقدس‌ «اوچ‌ كليسا» نگهداري‌ مي‌شود.


كليساي‌ هاكوپ‌ ،اصفهان
كليساي‌ هاكوپ‌ اولين‌ كليساي‌ ارامنه‌ اين‌ ناحيه‌ است‌ كه‌ در سال‌ 1065، بعد از مهاجرت‌ارمنيان‌ به‌ استان‌ اصفهان احداث‌ شده‌ و در حال‌ حاضر در حياط‌ كليساي‌ مريم‌ قرار دارد.
 

كليساي‌ وانك‌ ، جلفا ، اصفهان
اين‌ كليسا بزرگترين‌ و زيباترين‌ كليساي‌ جلفاي‌ اصفهان است‌. تاق‌ كليساي‌ وانك‌ از نظر طلاكاري‌ سقف‌ و سطح‌ داخلي‌ گنبد و نقاشي‌هاي‌ تاريخي‌ در نوع‌ خود بي‌ نظير است‌. داخل‌ كليسا و تمام‌ ديوارهاي‌اطراف‌ و جوانب‌ آن‌ از تزئينات‌، نقاشي‌ رنگ‌ و روغن‌ و آب‌ طلا به‌ سبك‌هاي‌ ايراني‌ و تصاويري‌ از زندگي‌حضرت‌ مسيح‌ (ع‌) متأثر از سبك‌ نقاشي‌هاي‌ ايتاليايي‌ است‌. باني‌ اين‌ ساختمان‌ شاه‌ سلطان‌ حسين‌ مي‌باشد.


مسجد جمعه‌ يا جامع‌ اصفهان ، اصفهان
اين‌ مسجد مجموعه‌اي‌ از ساختمان‌ها و آثار هنري‌ دوره‌هاي‌ بعد از اسلام‌ در ايران‌است‌. بخش‌هاي‌ جالب‌ توجه‌ اين‌ مسجد عبارتند از:
- صفه‌هاي‌ كوچك‌ سمت‌ راست‌ دالان‌ و رودي‌ همراه‌ باستون‌هاي‌ مدور و گچ‌ بري‌هاي‌ زيبا كه‌ از آثار دوره‌ديلمي‌ در قرن‌ چهارم‌ هجري‌ قمري‌ است‌.
- گنبد خواجه‌ نظام‌ الملك‌، وزير ملكشاه‌ سلجوقي‌ كه‌ در سال‌هاي‌ 465 تا 485 ه. ق‌ ساخته‌ شده‌ است‌. چهل‌ستون‌ ضلع‌ غربي‌ اين‌ گنبد در دوره‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ به‌ ساختمان‌هاي‌ مسجد افزوده‌ شده‌ است‌.
- چهل‌ ستون‌ كه‌ در سمت‌ چپ‌ دالان‌ ورودي‌ واقع‌ شده‌، از آثار دوره‌ پادشاهان‌ آل‌ مظفر است‌.
- ساختمان‌ ايوان‌ جنوبي‌ مسجد از قرن‌ ششم‌ و تزئينات‌ داخل‌ و خارج‌ آن‌ از قرن‌ هشتم‌، نهم‌، دهم‌ و يازدهم‌هجري‌ قمري‌ است‌. دو مناره‌ اين‌ ايوان‌ در عهد حسن‌ بيك‌ تركمان‌ افزوده‌ شده‌ و باني‌ تعميرات‌ و الحاقات‌ اين‌مسجد «ابونصر حسن‌ عبادر» است‌.
- تزئينات‌ كاشي‌ كاري‌ اطراف‌ صحن‌ كه‌ از آثار دوره‌ حسن‌ بيك‌ تركمان‌ است‌.
- ايوان‌ شرقي‌ مسجد باگچ‌ بري‌هاي‌ زيبا از آثار دوره‌ سلجوقي‌ است
- صفه‌ عمر در شرق‌ اين‌ ايوان‌ در دوره‌ قطب‌ الدين‌ محمود، شاه‌ آل‌ مظفر، به‌ وسيله‌ «مرتضي‌ بن‌ الحسن‌ العباسي‌الزينبي‌» ساخته‌ شده‌ است‌.
- ايوان‌ غربي‌ مسجد با تزئينات‌ كاشي‌ كاري‌ از آثار قرن‌ ششم‌ هجري‌ است‌ كه‌ در دوره‌ شاه‌ سلطان‌ حسين‌ صفوي‌تعمير و دوباره‌ تزئين‌ شده‌ است‌.
- ايوان‌ شمالي‌ مسجد، معروف‌ به‌ صفه‌ درويش‌ از قرن‌ ششم‌ و كتيبه‌ گچ‌ بري‌ داخل‌ آن‌ از دوره‌ شاه‌ سليمان‌صفوي‌ است‌. چهل‌ ستون‌هاي‌ شمال‌ و شرقي‌ آن‌ از قسمت‌هاي‌ جالب‌ و ديدني‌ اين‌ بناي‌ عظيم‌ تاريخي‌ بشمارمي‌رود.
- اثر تاريخي‌ مسجد جمعه‌، گنبد تاج‌ الملك‌ است‌ كه‌ باني‌ آن‌ «ابوالغنائم‌ تاج‌ الملك‌ خسرو فيروز شيرازي‌» يكي‌ ازوزيران‌ ملكشاه‌ سلجوقي‌ است‌ كه‌ در سال‌ 481 ه.ق‌ ساخته‌ شده‌ است‌.
- ساختمان‌ حوض‌ وسط‌ مسجد نيز در زمان‌ سلطنت‌ شاه‌ محمد خدابنده‌ صفوي‌، به‌ وسيله‌ «يوسف‌ آقا» بناشده‌است‌.


مسجد مير عماد (ميدان‌) ، كاشان
اين‌ مسجد قديمي‌ و تاريخي‌ كاشان‌، در جنوب‌ بازار مس‌ فروشان‌ و در مقابل‌بازار واقع‌ شده‌ است‌ و به‌ همين‌ جهت‌ به‌ مسجد ميدان‌ نيز معروف‌ است‌. باني‌ آن‌ «خواجه‌ امير عماد الدين‌شيرواني‌»و در دوره‌ سلطان‌جهان‌ شاه‌ قراقويونلو(841 - 874 ه.ق‌) بنا شده‌ است‌. سردر مسجد گچ‌ بري‌ قطاربندي‌ و نقاشي‌هايي‌ با آب‌ و رنگ‌ دارد. سردر و تزئينات‌ آن‌ به‌ دفعات‌ تعمير شده‌ و آخرين‌ تاريخ‌ تعميرات‌ آن‌ درسال‌ 1243 هجري‌ قمري‌ انجام‌ شده‌ است‌.
اين‌ مسجد داراي‌ جلوخان‌، دو سردر با كتيبه‌ تاريخي‌، هشتي‌،سنگاب‌، صحن‌ دو طبقه‌، دوصفه‌، چند شبستان‌، گنبد آجري‌، منبر كاشي‌ معرق‌ نفيس‌ و آب‌ انبار تاريخي‌مي‌باشد. در جلوخان‌ اين‌ مسجد يازده‌ حكم‌ و فرمان‌ تاريخي‌ در روي‌ سنگ‌ نقر شده‌ و بر ديوار نصب‌ گرديده‌است‌ كه‌ مطالب‌ آن‌ معرف‌ اوضاع‌ و احوال‌ سياسي‌ و اجتماعي‌ همان‌ دوران‌ است‌. كتيبه‌ گچ‌ بري‌ تاريخي‌ سردر،در شمار زيباترين‌ كتيبه‌هاي‌ گچي‌ بناهاي‌ مذهبي‌ - تاريخي‌ ايران‌ است‌.


مسجد شيخ‌ لطف‌ الله ، اصفهان
اين‌ مسجد به‌ فرمان‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ در مدت‌ 18 سال‌ ساخته‌ شده‌ است‌. معمار وبناي‌ مسجد «استاد محمد رضا اصفهاني‌» است‌. مسجد شيخ‌ لطف‌ الله از ابنيه‌ تاريخي‌ و مذهبي‌ است‌ كه‌ تزئينات‌كاشي‌ كاري‌ داخلي‌ آن‌، از ازاره‌ها به‌ بالا و داخل‌ و خارج‌ گنبد، همه‌ از كاشي‌هاي‌ معرق‌ است‌. شيخ‌ لطف‌ الله ازعلماي‌ بزرگ‌ شيعه‌ در لبنان‌ امروزي‌ بود كه‌ به‌ دعوت‌ شاه‌ عباس‌ اول‌ در اصفهان اقامت‌ گزيد. اين‌ مسجد به‌منظور تجليل‌ از مقام‌ او و براي‌ تدريس‌ و نمازگزاري‌ وي‌ احداث‌ شد.

مسجد جامع زواره‌‌ ، زواره
مسجد چهار ايواني‌ شهر زواره‌ در 12 كيلومتري‌ اردستان واقع‌ شده‌ و از آثار دوره‌ سلاجقه‌است‌. اين‌ مسجد به‌ وسيله‌ «ابوطاهر حسين‌» بنا شده‌ است‌.


زاينده رود ، اصفهان
زاينده‌ رود مهم‌ترين‌ رودخانه‌ مركز فلات‌ ايران‌ است‌. اين‌ رودخانه‌ به‌ دليل‌ جوشش‌ چشمه‌هاي‌فراوان‌ از سرچشمه‌ تا مصب‌، به‌ زاينده‌ رود معروف‌ شده‌ است‌. اين‌ رودخانه‌ از جبهه‌ شمال‌ شرقي‌ زردكوه‌بختياري‌ سرچشمه‌ مي‌گيرد و تا باتلاق‌ گاوخوني‌ جريان‌ مي‌يابد.
طول‌ اين‌ رودخانه‌ حداكثر 420 كيلومتر وعرض‌ مسير آن‌ از 10 تا 20 متر در دره‌ها و تا 800 متر در شهر اصفهان متفاوت‌ است‌. از ابتدا تا انتهاي‌ مسيرزاينده‌ رود، بيشه‌ زارهاي‌ سرسبزي‌ در سواحل‌ آن‌ وجود دارند كه‌ در زيبائي‌، طراوت‌ و لطافت‌ آب‌ و هوا و چشم‌اندازهاي‌ پيرامون‌ رودخانه‌ بسيار موثراند.
از جاذبه‌هاي‌ ويژه‌ زاينده‌ رود، بستر، كناره‌ها و محيط‌ پيرامون‌ آن‌ است‌كه‌ اين‌ رود را به‌ يكي‌ از مهم‌ترين‌ تفرجگاه‌هاي‌ استان‌ و شهر اصفهان‌ تبديل‌ كرده‌ است‌.كناره‌هاي‌ اين‌ رودخانه‌ بويژه‌ در مسير عبور از شهر اصفهان‌، محدوده‌ پل‌ زمان‌ خان‌ در حدود مرز اصفهان‌ وچهارمحال‌ و بختياري و پشت‌ سد زاينده‌ رود از تفرجگاه‌هاي‌ مهم‌ منطقه‌ محسوب‌ مي‌شوند.

 

  © IRAN GASHT TOUR 2004 - ALL RIGHT RESERVED